
دکتر ذوالفقاری که تخصص انجام کارهای عجیب و غریب را دارد سالها است دنبال عتیقه و چیزهای خاک خورده و قدیمی بوده و هست. این دفعه گویا تیرش به هدف خورده و این عتیقه جمع کردنش به کار آمده است. گزارش زیر که توسط آقای مجید سائلی تهیه شده و در پایگاه کتابخانه موزه و مرکز اسناد شورای اسلامی منتشر شده است را بخوانید تا متوجه اصل ماجرا شوید:

«کتاب الوحشیات» برعکس نامش کتابی است در موضوع ادب و شعر عربی و حاوی اشعار شعرایی است که غالباً ناشناخته و یا کمتر شناختهشدهاند.
«ابوتمّام حبیب بن اوس طائی»، درگذشته در سال 231 هجری قمری نویسندهی کتاب حاضر از شعرای برجسته و نوآور زمان خویش و از گردآورندگان بزرگ اشعار متقدم عرب خصوصاً شعر حماسی است که بهراستی حق بزرگی بر گردن ادبیات عرب دارد. چرا که در گردآوری اشعار بزرگان عرب، آنان را از دستبرد خزان نیستی حفظ نمود و در این راه پیشتاز و راهنمای سایرین گردید.
وی در اوائل عهد خلافت عباسیان یعنی در سدههای دوم و سوم هجری میزیست. این دوران از لحاظ تأثیر عوامل غیر بومی بر تکامل و بالندگی شعر عرب و شکلگیری ادبیات بزرگ اسلامی بسیار اهمیت دارد و در این میان جایگاه وی قابل ملاحظه است.
سرگذشت و زندگی ابوتمام در تاریخ ناتمام مانده است. اما نگارش دو کتاب به نامهای «کتاب الحماسة(الحماسة الکبری)» و «کتاب الوحشیات (کتاب الحماسة الصغری» نامش را در تاریخ ادبیات عرب و اسلام ماندگار کرد.
نسخهی مورد استفاده
نسخهای که از روی آن و به اندازهی آن چاپ عکسی تهیه شده است متعلق به کتابخانهی شخصی دکتر وحید ذوالفقاری در یزد و کتابت شده توسط ابوالفرج بن ابی المعالی بن ابی الفرج در تاریخ شوال سال 550 هجری قمری است. این نسخه از نسخهی کتابخانهی سلطان احمد سوم یا توپقاپی سرای استانبول، کتابشده در ماه ربیع الآخر سال 637 قدیمیتر است. البته چاپی از همین نسخه در قاهره نیز وجود دارد.
محتوای کتاب الوحشیات
این اثر از نظر محتوا، شبیه «دیوان الحماسة» ابی تمام است و 10 باب دارد. بزرگترین باب آن باب الحماسه و شامل گزیدهای از اشعارمربوط به جنگ، دلاوری، شجاعت، رزمندگی و عصبیتهای قبیلهای است.
عنوان «الوحشیات» دلالت بر اشعار شعرای ناشناخته، کمتر شناختهشده و به یک اعتبار شعرای غریب و تنها و نا آشنا در تاریخ ادبیات و شعر دارد. زیرا معنای لغوی وحشت، تنهایی و غریبی است.
پس از این باب به ترتیب بابهای مرائی، ادب، نسیب، هجاء، سماحة و أضیاف، صفات، مشیب یا سیر و نعاس، ملح و مذمة النساء قرار دارند.
دربارهی کتاب حاضر
بر این نسخهبرگردان، احمد مهدوی دامغانی پیشگفتاری دارد و به اهمیت این اثر، جایگاه مؤلف در ادبیات عرب و ویژگیهای نسخهشناسی این اثر میپردازد و نیز محمدعلی آذرشب، مقدمهای به عربی و محمود امید سالار مقدمهای به زبان انگلیسی دارند.
کوشندگان این اثر، محمدرضا ابوئی مهریزی و وحید ذوالفقاری نیز توضیحات مفصلی دربارهی شرح حال مؤلف، آثار دیگر مؤلف، معرفی نسخهی استانبول، معرفی نسخهی یزد از جمله مشخصات کلی، کاتب، تاریخ استنساخ، محتوای نسخه، حواشی نسخه، اضافات نسخه، ویژگیهای خاص کتابت نسخه و علائم بهکار رفته در آن، امتیازات و اختلافات نسخهی حاضر با نسخهی چاپی قاهره ارائه میدهند.
پیوستها
این کتاب چندین پیوست دارد: فهرست ابیاتی که نسخهی یزد اضافه بر چاپ قاهره دارد، فهرست ابیاتی که چاپ قاهره اضافه بر نسخهی یزد دارد، تصویر صفحاتی از چاپ قاهره که در نسخهی یزد ساقط است، فهرست تطبیق عناوین نسخهی یزد با عناوین چاپ قاهره و گزیدهای از ابیات نسخهی یزد و درج اختلافات چاپ قاهره در ذیل آنها و چندین فهرست دربارهی اشخاص، اقوام، قبایل، تیرهها، خاندانها، اسامی منسوب انسانی و جغرافیایی، اماکن و ایام دارد.
کتاب حاضر 265 صفحه و 7 صفحه انگلیسی دارد و به قیمت 22500 تومان، به تعداد 500 نسخه، در سال 1389 توسط مرکز پژوهشی میراث مکتوب منتشر شده است.
در صورت تمایل میتوانید اصل گزارش را با کلیک بر روی پیوند زیر مشاهده فرمایید:
پایگاه کتابخانه موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی
+ نوشته شده در شنبه هشتم مهر ۱۳۹۱ ساعت توسط دکتر داریوش ذاکری
|